Box 3 uitgelegd: hoe worden je spaargeld en beleggingen belast in 2026?

Kort antwoord: in box 3 betaal je geen belasting over de koerswinst of rente die je werkelijk hebt behaald, maar over een fictief rendement op je vermogen van 1 januari. In 2026 blijft per persoon € 59.357 vrijgesteld (€ 118.714 met fiscale partner). Over het deel daarboven rekent de Belastingdienst met 1,28% (voorlopig) op spaargeld en 6,00% op beleggingen, en over dat fictieve rendement betaal je 36% belasting. Is je werkelijke rendement lager, dan mag je dat laten gelden.

Dit artikel is ons vaste overzicht over box 3 en wordt bijgehouden. Cijfers voor 2026 voor het laatst gecontroleerd op 19 oktober 2026.

Box 3 is het onderdeel van de inkomstenbelasting dat gaat over je vermogen: wat je hebt gespaard en belegd. Veel mensen schrikken van het woord vermogensbelasting, maar de meeste mensen met een kleine of middelgrote buffer betalen niets. Hieronder lees je hoe het werkt, met rekenvoorbeelden, wat wel en niet meetelt en wat er de komende jaren verandert.

Wat is box 3?

Je inkomen wordt in Nederland in drie boxen belast. Box 1 gaat over werk en eigen woning, box 2 over aanmerkelijk belang (een groot aandelenbelang in een bedrijf van jezelf) en box 3 over sparen en beleggen. Het bijzondere van box 3 is dat de overheid niet kijkt naar wat je werkelijk verdient, maar naar wat je zou kunnen verdienen met het vermogen dat je hebt. Dat noemen we het fictief rendement.

Het gaat om je vermogen op de peildatum: 1 januari. Wat je die dag hebt, min je schulden, bepaalt je belasting voor het hele jaar. Wat je daarna koopt, verkoopt of uitgeeft maakt voor dat jaar niet uit.

Wat telt mee in box 3?

• Telt mee: spaargeld en betaalrekeningen, beleggingen zoals aandelen en ETF's, crypto, een tweede woning of vakantiehuis, en geld dat je aan anderen hebt uitgeleend.
• Telt niet mee: je eigen woning (die valt in box 1), en pensioen en lijfrente die fiscaal zijn afgeschermd. Lees meer over die laatste twee in Pensioenbeleggen bij DEGIRO: Hoe werkt de fiscale 'Groei-Versneller'? en Lijfrente: wat is het en is het iets voor jou?.
• Schulden: die verminderen je vermogen, maar alleen het deel boven de drempel van € 3.800 per persoon (€ 7.600 met fiscale partner).

Zo bereken je je box 3-belasting in 2026

De berekening van de Belastingdienst (Belastingdienst) is een reeks stappen, maar je kunt het zo samenvatten:

1. Tel je vermogen op per 1 januari en trek je schulden boven € 3.800 eraf.
2. Trek het heffingsvrij vermogen af: € 59.357 per persoon. Wat daarboven zit, is je grondslag.
3. Bereken het fictieve rendement: 1,28% over spaargeld (voorlopig), 6,00% over beleggingen en andere bezittingen, en 2,70% over schulden (voorlopig, wordt afgetrokken). Dat gebeurt over je hele vermogen, en daarna wordt het deel boven het heffingsvrije vermogen belast.
4. Belast wordt 36% over dat fictieve rendement.

Omdat je maar over een deel van je vermogen belasting betaalt, is de werkelijke druk lager dan het tarief doet vermoeden. Over alles boven het heffingsvrije vermogen komt het neer op ongeveer 0,46% van je spaargeld en 2,16% van je beleggingen per jaar (1,28% en 6,00% maal 36%).

Rekenvoorbeelden voor een alleenstaande

Hieronder een aantal voorbeelden voor 2026, zonder schulden en zonder groene beleggingen. Het zijn eigen berekeningen op basis van de cijfers van de Belastingdienst en Consumentenbond, afgerond op hele euro's:

Zo reken je het voorbeeld van € 100.000 beleggingen: 6,00% over € 100.000 is € 6.000 fictief rendement. Omdat € 59.357 vrijgesteld is, geldt 40,64% van dat bedrag (€ 100.000 min € 59.357, gedeeld door € 100.000): € 2.439. Daarover betaal je 36%, dus € 878. Bij € 100.000 spaargeld is het fictieve rendement 1,28% oftewel € 1.280. Daarvan is 40,64% belast (€ 520), en 36% daarover is € 187.

Heb je een fiscale partner? Dan telt voor jullie samen € 118.714 als vrijstelling, en mag je de grondslag onderling verdelen zolang het totaal gelijk blijft. Zo benut je beide heffingsvrije delen. Een tip daarvoor staat in Belastingaangifte Optimalisatie: Zo haal je het maximale uit je aangifte.

Werkelijk rendement: kun je minder betalen?

Het fictieve rendement is een aanname. Als je werkelijke rendement lager was, mag je dat aantonen (het zogenoemde tegenbewijs). Je betaalt dan over de lagere van de twee uitkomsten. Voor de voorlopige aanslag 2026 gebruikt de Belastingdienst alleen het fictieve rendement. Pas in je aangifte over 2026 kun je opgeven wat je werkelijk hebt behaald, en een lager werkelijk rendement wordt dan verwerkt (Belastingdienst).

Let op: bij het werkelijke rendement is er geen vrijstelling en geen schuldendrempel, een negatief resultaat levert geen teruggave op en kosten tellen niet mee (Consumentenbond). Het loont dus vooral als je rendement duidelijk onder het forfait lag, bijvoorbeeld in een jaar met koersverliezen. Bij spaargeld met weinig rente werkt het fictieve rendement van 1,28% vaak al gunstig.

Groene beleggingen en pensioen: de uitzonderingen

Voor officieel erkende groene beleggingen geldt in 2026 een extra vrijstelling van € 26.715 per persoon (€ 53.430 met fiscale partner). Die vrijstelling wordt per 1 januari 2027 sterk verlaagd en verdwijnt in 2028. Meer daarover lees je in Officieel Groen Beleggen: Haal Fiscaal Voordeel uit je 'Geldtuin'.

Vermogen in een geblokkeerde pensioen- of lijfrenteproduct valt buiten box 3. Daar krijg je in plaats daarvan fiscaal voordeel in box 1, met inleg die je van je inkomen aftrekt (de Jaarruimte: De Belastingvrije Envelop voor je Pensioen). Dat kan zinvol zijn, maar het geld zit vast tot je pensioen. De afweging staat in Pensioenbeleggen bij DEGIRO: Hoe werkt de fiscale 'Groei-Versneller'?.

Wat verandert er in 2027 en 2028?

2027. Het bedrag dat voor 2027 geldt is nog niet zeker. Volgens de Consumentenbond is het heffingsvrij vermogen onder de huidige wet € 60.098 (€ 120.196 met partner), maar andere bronnen wijzen op afwijkende voorstellen, en het Belastingplan 2027 moet nog worden behandeld (Consumentenbond, Financieel Onafhankelijk Blog). Gebruik 2027-bedragen dus pas als ze definitief zijn. We passen dit artikel aan zodra dat het geval is.

2028. Het is de bedoeling dat vanaf 2028 alleen nog je werkelijke rendement wordt belast, inclusief jaarlijkse waardestijging (vermogensaanwasbelasting) en met een heffingsvrij inkomen van € 1.800. De Tweede Kamer stemde daarmee in op 12 februari 2026. Volgens SRA moest de Eerste Kamer toen nog instemmen, en de nieuwe coalitie wil het stelsel mogelijk omvormen naar een vermogenswinstbelasting (SRA). Het is dus nog niet zeker hoe box 3 er vanaf 2028 uitziet.

Wat kun je zelf doen?

• Weet wat je hebt op 1 januari. Brokers, banken en crypto-platforms geven je meestal een jaaroverzicht. Gebruik dat voor je aangifte.
• Verdeel met je partner. Gebruik het verdeelscherm in de aangifte om de grondslag zo te verdelen dat het totaal zo laag mogelijk uitkomt.
• Check of tegenbewijs loont. Vooral na een jaar met koersverliezen kan het werkelijke rendement lager zijn dan het forfait.
• Weeg af voor pensioen. Een lijfrente of banksparen valt buiten box 3, maar is vast. Zie Lijfrente: wat is het en is het iets voor jou? en Banksparen: veilig vermogen opbouwen voor later.
• Laat box 3 je keuze niet bepalen. Belasting is één factor. Spreiding, kosten en je buffer wegen vaak zwaarder. Meer over beginnen met beleggen: Hoe begin je met beleggen? Een gids voor de startende 'tuinier'.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vermogen mag ik hebben zonder box 3-belasting?

In 2026 € 59.357 per persoon en € 118.714 met een fiscale partner. Daar boven betaal je belasting over het fictieve rendement van het deel boven die grens.

Betaal ik belasting over mijn koerswinst?

Niet over de winst zelf, maar over een fictief rendement op je vermogen van 1 januari. Daarom speelt het niet uit of je in een jaar veel of weinig hebt verkocht.

Telt mijn eigen woning mee in box 3?

Nee. Je eigen woning valt in box 1. Een tweede woning of vakantiehuis telt wel mee in box 3.

Wat is de peildatum voor box 3?

1 januari. Wat je op die dag hebt, min je schulden boven de drempel, bepaalt je belasting voor het hele jaar.

Waarom wordt spaargeld lager belast dan beleggen?

Omdat de Belastingdienst er bij spaargeld van uitgaat dat het minder oplevert (1,28% in 2026, voorlopig) dan bij beleggingen (6,00%). Daardoor betaal je over een belegging met hetzelfde bedrag meer dan over spaargeld.

Wat gebeurt er met box 3 in 2028?

Het plan is om vanaf 2028 alleen het werkelijke rendement te belasten. De Tweede Kamer stemde in februari 2026 in, maar het stelsel is nog niet definitief en kan nog wijzigen.

Dit artikel is algemene informatie en geen persoonlijk belastingadvies. Bedragen en regels kunnen veranderen. Controleer ze bij de Belastingdienst of vraag een belastingadviseur om advies.

Direct aan de slag

Noteer vandaag wat je op 1 januari hebt aan spaargeld, beleggingen en schulden, en reken het uit met de stappen hierboven. Ligt het onder € 59.357, dan betaal je niets. Zit je erboven, controleer dan in je aangifte of het fictieve rendement of je werkelijke rendement voor je het gunstigst is. Meer artikelen over dit onderwerp vind je onder de tag belasting en in Alles over beleggen: van beginner tot ETF, broker en dividend.

Begrippen bij dit artikel

Box 3 · Heffingsvrij vermogen · Peildatum (box 3) · Jaarruimte · Lijfrente

Bronnen

• Belastingdienst: berekening box 3-inkomen 2026
• Consumentenbond: vermogensbelasting 2026
• SRA: Tweede Kamer akkoord met nieuw box 3-stelsel vanaf 2028
• Financieel Onafhankelijk Blog: vermogensbelasting 2026 en 2027

Meer over dit thema: bekijk Alles over beleggen en Alles over sparen en spaarrente voor alle artikelen op een rij.